Ogłoszenia turystyczne z całej Polski

Bardno Śląskie

W pobliżu miejscowości Bardo prawdopodobnie istniały w średniowieczu dwa zamki. Pierwszy z nich zlokalizowano na miejscu drewnianego grodu granicznego, a później kasztelańskiego, wzmiankowanego po raz pierwszy w 1096 roku. Według badaczy gród ten stanowiło wieloczłonowe założenie z odrębną siedzibą kasztelana, odseparowaną od reszty zespołu kamiennym murkiem o szerokości 1 metra oraz głębokim na 5 metrów i szerokim na metrów 15 parowem lub fosą. W roku 1299 wójt Ziębic i Ząbkowic Herman Reichenbach (według innych Bolko I) odsprzedał miejsce po nieistniejącej już kasztelanii cystersom z pobliskiego Kamieńca Ząbkowickiego, którzy być może do końca XVI stulecia użytkowali je jako folwark. Drugi zamek w Bardzie powstał na tzw. surowym korzeniu z inicjatywy księcia Bernarda Świdnickiego (zm. 1326), jego młodszego brata Bolka II Ziębickiego lub - co jest jednak już mniej prawdopodobne - króla czeskiego Jana Luksemburskiego. Nie znana jest chronologia średniowiecznej warowni, nie zachowały się również żadne wzmianki pozwalające choćby w zarysie nakreślić historię zamku i związane z nim wydarzenia. Obiekt powstał zapewne z myślą o funkcji strażnicy u wrót do Polski na szlaku komunikacyjnym, łączącym Pragę z Wrocławiem, być może spełniał też zadania książęcej komory celnej. Około połowy XIV stulecia zamek mógł przejść w drodze sprzedaży, zastawu lub jako lenno w ręce prywatne. Jego upadek wiąże się z prowadzonymi w okresie 1419-34 wojnami husyckimi, podczas których został on spalony i opuszczony albo bezpośrednio po tych wydarzeniach, albo dopiero pod koniec XV wieku. Niedługo potem okoliczni mieszkańcy rozebrali nikomu już niepotrzebne mury, a dzieła zniszczenia dokonało trzęsienie ziemi z 24 sierpnia 1598, w wyniku którego część muru obwodowego osunęła się po stromych zboczach góry, spadając wraz z jej potężnymi fragmentami do rzeki, co spowodowało gwałtowne spiętrzenie wody i niemal całkowite zalanie miasta.   

W przeciągu kilku kolejnych stuleci pozostałości warowni zostały w naturalny sposób pokryte grubą warstwą humusu leśnego, na którym z czasem wyrósł wysokopienny lasek mieszany. Pamięć o niej jednak zachowała się i już w XIX wieku przeprowadzono tutaj sondażowe penetracje, odsłaniające część wieży i bliżej nieokreślonej studni. Pełne badania wykopaliskowe, a następnie prace konserwatorskie na zamku miały miejsce w latach 1982-91. Przebadano wtedy blisko 2/3 jego powierzchni, odsłaniając ok. 50 tysięcy przedmiotów, których odkrycie rzuciło więcej światła na życie mieszkańców zamku i poziom ich kultury materialnej. Wśród odgrzebanych zabytków większość stanowiła ceramika naczyniowa oraz rzeczy wykonane z metalu, w postaci gwoździ, grotów, podków, okuć, strzemion, sprzączek, ostróg itp. W piwnicy jednego z pomieszczeń znaleziono 12 srebrnych groszy praskich Jana Luksemburczyka (XIV wiek), odkryto także wyroby wykonane z kości (kości do gry, fujarka) oraz fragmenty 2 figurek ceramicznych. W trakcie wspomnianych prac uczytelniony został zarys murów obwodowych, wieży i budynków mieszkalnych, a cały teren uporządkowano i przygotowano dla ruchu turystycznego. 

warowny zamek wybudowano na rozległej półce stromego zbocza dominującego nad doliną Nysy Kłodzkiej wzgórza (zwanego dziś Górą Kalwarią), na wysokości ok. 350 metrów n.p.m. Półkę tą oddzielono od stoku głębokim na 3-6 metrów oraz szerokim na 8-10 metrów wykutym w skale rowem. Nieregularny zarys zamku górnego o powierzchni ok. 500 metrów2 zbliżony był do owalu i wynikał z ukształtowania terenu, na którym go zbudowano. Centralne założenie otaczał kamienny mur obwodowy o długości około 10 metrów i średniej grubości 2,2 metra, z ulokowaną w jego południowo-wschodniej partii bramą o szerokości 1,9 metra. We wschodniej części dziedzińca wzniesiono cylindryczną wieżę ostatniej nadziei o średnicy zewnętrznej ponad 10 metrów i grubości murów w przyziemiu wynoszącej ok. 4 metry. Pierwotna wysokość wieży, podobnie jak murów obwodowych, pozostaje nieznana. 

W północno-zachodniej części założenia warownego skupiła się część mieszkalna, na którą składały się (co najmniej) trzy wolno stojące budynki, przy czym jeden z nich odznaczał się grubszymi ścianami i mógł być wieżą. Budynki te przylegały do obwodu muru obronnego i być może w przyziemiu połączone były wspólnym korytarzem. Podstawowy surowiec budowlany stanowił kamień (piaskowiec, granit, gabro), łupany lub jednostronnie obrabiany, łączony zaprawą wapienną z dodatkiem tłucznia lub piasku. W odległości około 30 metrów od zamku właściwego znajduje się wzniesienie o powierzchni 300 metrów2. Na podstawie wykopalisk stwierdzono, że mieścił się tam plac budowy, na którym obrabiano materiały użyte do wznoszenia murów, a także przygotowywano zaprawę; być może później w miejscu tym funkcjonowało drewniane podzamcze.

W efekcie działań konserwatorskich zamek w Bardzie uzyskał zachowaną do dziś formę uczytelnionego obwodu murów obronnych (niepełnego), budynków mieszkalnych z fragmentami sklepień oraz porośniętej trawą wieży w postaci murka do wysokości około 1 metra. Pomimo, że niewiele z niego pozostało, to zachowane fundamenty pozwalają łatwo zorientować się, jak zamek wyglądał przed wiekami, a jego usytuowanie wysoko w górach, w środku lasu i z daleka od uciążliwych skupisk ludzkich sprawia, że zamkowa górka to pełne pozytywnego klimatu, ciche i z reguły odludne miejsce. Idealne np. na romantyczny spacer, rzewne wyznanie miłości, albo - że tak się wyrażę - inne czynności o bardziej konkretnym charakterze. :-)

Bardo Śląskie położone jest 10 km na północ od Kłodzka, przy trasie nr 8 prowadzącej do Wrocławia. Ruina zamku znajduje się w niewielkiej odległości od stacji kolejowej Bardo Śl. Główne, na wzgórzu zwanym Górą Kalwarią. Po wyjściu z budynku dworcowego należy poszukać wzrokiem monumentalnego krzyża, stojącego wysoko na urwisku skalnym i skierować się w tamtą stronę. Kilkaset metrów dalej zaczyna się niebieski szlak turystyczny, prowadzący malowniczym wąwozem, gdzie poprowadzono drogę krzyżową z zabytkowymi kapliczkami. Pomiędzy VII a VIII stacją na drzewie wisi drogowskaz z napisem ZAMEK - wówczas trzeba skręcić w lewo pod kątem ok. 150 stopni i przejść jeszcze 100 metrów. Całe podejście zajmuje nie więcej niż 20-25 minut. Pod wzgórzem znajduje się parking płatny ze stawką 1 zł za 1. godzinę i 2 zł za każdą następną.

Jacek Bednarek